مفعول گرفته ، به معناى ايصال و رساندن مطلوب است ، مثل كسى كه در مقابل شخصى كه مىپرسد منزل زيد كجا است ؟ دست او را گرفته بدون دادن آدرس ، و دلالت زبانى ، او را بدر خانه زيد برساند . و استدلال كرده‌اند بامثال آيه : ( إِنَّكَ لا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ ، وَلكِنَّ اللَّه يَهْدِي مَنْ يَشاءُ ، تو هر كس را كه دوست بدارى هدايت نمىكنى ، و لكن خداست كه هر كه را بخواهد هدايت مىكند ) ، « 1 » كه چون كلمه هدايت در آن هر دو مفعول را بدون حرف ( الى ) گرفته ، به معناى رساندن به مطلوبست ، نه راهنمايى ، چون دلالت و راهنمايى چيزى نيست كه از پيغمبر ( ص ) نفى شود ، زيرا او همواره دلالت ميكرد ، پس معنا ندارد آيه نامبرده بفرمايد : تو هر كس را بخواهى دلالت نمىكنى ، بخلاف اينكه كلمه نامبرده به معناى رساندن بهدف باشد ، كه در اين صورت صحيح است بفرمايد تو نمىتوانى هر كه را بخواهى بهدف برسانى . و در آيه : ( وَلَهَدَيْناهُمْ صِراطاً مُسْتَقِيماً ) ، « 2 » كه راجع بهدايت خدا يعنى رساندن بمطلوب و هدف است ، آن را بدون حرف ( الى ) متعدى به دو مفعول كرده است ، بخلاف آيه : ( وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ ) ، « 3 » كه راجع بهدايت رسول خدا ( ص ) است ، كلمه هدايت را با حرف ( الى ) متعدى به دو مفعول كرده است . پس معلوم مىشود هدايت هر جا كه به معناى رساندن بمطلوب و هدف باشد به خودى خود به هر دو مفعول متعدى مىشود ، و هر جا كه به معناى نشان دادن راه و دلالت بدان باشد ، با حرف ( الى ) به دو مفعول متعدى مىشود . اين اشكالى بود كه به صاحب صحاح كردند ، و لكن اشكالشان وارد نيست ، چون در آيه ( 56 - قصص ) كه هدايت را از رسول خدا ( ص ) نفى مىكرد ، نفى در آن مربوط به حقيقت هدايت است ، كه قائم بذات خداى تعالى است ، ميخواهد بفرمايد مالك حقيقى ، خداى تعالى است ، نه اينكه تو اصلا دخالتى در آن ندارى ، و بعبارتى ساده تر ، آيه نامبرده در مقام نفى كمال است ، نه نفى حقيقت ، علاوه بر اينكه خود قرآن كريم آن آيه را در صورتى كه معنايش آن باشد كه اشكال كنندگان پنداشته‌اند ، نقض نموده ، از مؤمن آل فرعون حكايت مىكند كه گفت : ( يا قَوْمِ اتَّبِعُونِ أَهْدِكُمْ سَبِيلَ الرَّشادِ ، اى مردم مرا پيروى كنيد ، تا شما را برشاد برسانم ) . « 4 » پس حق مطلب اين است كه معناى هدايت در آنجا كه با حرف ( الى ) مفعول دوم را بگيرد ، و آنجا كه به خودى خود بگيرد ، متفاوت نميشود ، و بطور كلى اين كلمه چه به معناى دلالت باشد ، و چه

--> 1 - سوره قصص آيه 56 2 - سوره نساء آيه 68 3 - شورى آيه 52 4 - سوره غافر آيه 38